03/07/2026
𝗕𝗮𝘁𝘁𝗲𝗿𝘆 𝗘𝗻𝗲𝗿𝗴𝘆 𝗦𝘁𝗼𝗿𝗮𝗴𝗲 𝗦𝘆𝘀𝘁𝗲𝗺𝘀 (𝗕𝗘𝗦𝗦) – පුනර්ජනනීය බලශක්තියේ අනාගතය ශක්තිමත් කරන තාක්ෂණය
සූර්ය හා සුළං වැනි පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රභවයන් භාවිතය ශ්‍රී ලංකාවේ අද වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතිනවා. ඒත්, මේ බලශක්ති ප්‍රභවයන්ගේ ප්‍රධාන අභියෝගයක් වන්නේ අපට අවශ්‍ය සෑම මොහොතකම ඒවා විදුලිය නිපදවන්නේ නැති වීමයි.
උදාහරණයක් ලෙස, සූර්ය පැනල මඟින් විදුලිය නිපදවන්නේ දිවා කාලයේ පමණයි. නමුත් වැඩිම විදුලි ඉල්ලුමක් ඇති වන්නේ බොහෝවිට සවස සහ රාත්‍රී කාලයේදීයි. මේ නිසා දිවා කාලයේ නිපදවන අතිරික්ත සූර්ය බලශක්තිය කාර්යක්ෂමව භාවිතා කිරීම විශාල අභියෝගයක් වෙනවා.
මෙම ගැටලුවට විසඳුම වන්නේ Battery Energy Storage System (BESS) ය.
1) 𝗕𝗘𝗦𝗦 යනු කුමක්ද? 🔋
Battery Energy Storage System (BESS) යනු, අතිරික්ත විදුලි ශක්තිය ගබඩා කර අවශ්‍ය අවස්ථාවේදී නැවත භාවිතයට ලබාදෙන බුද්ධිමත් පද්ධතියකි.
සරලවම කිවහොත්, දිවා කාලයේ නිපදවන සූර්ය බලශක්තිය "ඉතිරි කරගෙන" රාත්‍රී කාලයේදී හෝ විදුලි ඉල්ලුම වැඩි වන අවස්ථාවලදී භාවිතයට ලබාදෙන විශාල ප්‍රමාණයේ බැටරි පද්ධතියක් ලෙස මෙය හඳුන්වන්න පුළුවන්.
2) ශ්‍රී ලංකාවට 𝗕𝗘𝗦𝗦 වැදගත් ඇයි?
ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි පරිභෝජනයේ ඉහළම අවස්ථාව (Night Peak) සාමාන්‍යයෙන් සවස 6.30 සිට රාත්‍රී 10.30 අතර සිදුවන අතර, එයට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු වන්නේ ගෘහස්ථ විදුලි පරිභෝජනයයි.
මෙම අවස්ථාවේදී BESS මඟින් දිවා කාලයේ ගබඩා කළ විදුලි ශක්තිය නැවත ජාලයට ලබාදිය හැකි අතර, එමඟින් ජාතික විදුලි ජාලයේ පීඩනය අවම කරමින් ඉන්ධන මත පදනම් වූ විදුලි උත්පාදනයේ අවශ්‍යතාවද අඩු කළ හැකිය.
එසේම, සූර්ය හා සුළං බලශක්තියෙන් නිපදවන අතිරික්ත විදුලිය අපතේ නොයවා ගබඩා කර පසුව භාවිතා කිරීමට හැකි වන නිසා, පුනර්ජනනීය බලශක්තියේ කාර්යක්ෂමතාව තවත් ඉහළ නැංවීමට BESS විශාල දායකත්වයක් ලබාදෙයි.
3) 𝗕𝗘𝗦𝗦 ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද?
BESS එකක ක්‍රියාකාරිත්වය ප්‍රධාන අදියර තුනකින් සමන්විත වේ.
• Charging – සූර්ය පැනල, සුළං බලාගාර හෝ ජාතික විදුලි ජාලයෙන් ලැබෙන අතිරික්ත විදුලිය බැටරි තුළ ගබඩා කරයි.
• Storage – ගබඩා කළ ශක්තිය ආරක්ෂිතව බැටරි මොඩියුල තුළ රඳවා තබා ගනී.
• Discharging – විදුලි ඉල්ලුම වැඩි වන අවස්ථාවලදී හෝ විදුලිය බිඳවැටීමකදී ගබඩා කළ ශක්තිය නැවත ජාලයට හෝ පාරිභෝගිකයන්ට ලබාදෙයි.
මෙම සම්පූර්ණ ක්‍රියාවලිය Battery Management System (BMS), Power Conversion System (PCS) සහ Energy Management System (EMS) මඟින් ස්වයංක්‍රීයව පාලනය වන අතර, එමඟින් BESS ඉතා කාර්යක්ෂමව සහ ආරක්ෂිතව ක්‍රියා කරයි.
4) 𝗕𝗘𝗦𝗦 එකක ප්‍රධාන කොටස්
Battery Energy Storage System එකක් බැටරියකින් පමණක් සමන්විත නොවේ. එය එකිනෙකට සම්බන්ධව ක්‍රියා කරන පද්ධති කිහිපයක එකතුවකි.
Battery Modules
විදුලි ශක්තිය ගබඩා කරන ප්‍රධාන කොටසයි. වර්තමානයේ බොහෝ BESS පද්ධතිවල ආරක්ෂාව සහ දිගු ආයු කාලය හේතුවෙන් Lithium Iron Phosphate (LiFePO₄) බැටරි භාවිතා කරයි.
Battery Management System (BMS)
බැටරියේ වෝල්ටීයතාව, උෂ්ණත්වය, ආරෝපණ මට්ටම සහ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කරමින් ආරක්ෂිතව ක්‍රියාත්මක වීමට උපකාරී වේ.
Power Conversion System (PCS)
බැටරියේ ගබඩා වන DC (Direct Current) විදුලිය, නිවාස සහ ජාතික විදුලි ජාලය භාවිතා කරන AC (Alternating Current) බවටත්, අවශ්‍ය විට AC සිට DC බවටත් පරිවර්තනය කරයි.
Energy Management System (EMS)
පද්ධතියේ "මොළය" ලෙස හැඳින්වෙන EMS මඟින් විදුලි ඉල්ලුම, බලශක්ති නිෂ්පාදනය සහ බැටරියේ තත්ත්වය අනුව Charging සහ Discharging ස්වයංක්‍රීයව පාලනය කරයි.
Thermal Management System
බැටරි නියමිත උෂ්ණත්වයක පවත්වා ගැනීම මඟින් එහි කාර්යක්ෂමතාව, ආරක්ෂාව සහ ආයු කාලය වැඩි කරයි.
5) BESS හි ප්‍රධාන වාසි
• සූර්ය හා සුළං බලයෙන් නිපදවන අතිරික්ත විදුලිය අපතේ නොයවා ගබඩා කරයි.
• සවස ඇතිවන Peak Demand අවම කරමින් විදුලි ජාලයේ පීඩනය අඩු කරයි.
• විදුලි ජාලයේ ස්ථාවරත්වය (Grid Stability) සහ විදුලි ගුණාත්මකභාවය (Power Quality) වැඩි දියුණු කරයි.
• විදුලිය බිඳවැටීම්වලදී Backup Power ලබාදෙයි.
• පුනර්ජනනීය බලශක්තිය ජාතික විදුලි ජාලයට තවදුරටත් ඒකාබද්ධ කිරීමට සහාය වේ.
• ඉන්ධන මත පදනම් වූ විදුලි උත්පාදනය මත ඇති අවශ්‍යතාව අවම කරයි.
6) 𝗕𝗘𝗦𝗦 භාවිතා වන ක්ෂේත්‍ර
අද වන විට BESS තාක්ෂණය ලොව පුරා විවිධ ක්ෂේත්‍රවල භාවිතා වේ.
• නිවාස සඳහා වූ Solar + Battery පද්ධති
• කර්මාන්තශාලා සහ වාණිජ ආයතන
• Utility-scale Energy Storage Projects
• Microgrids සහ Off-grid පද්ධති
• EV Charging Stations
පුනර්ජනනීය බලශක්තියේ අනාගතය තීරණය වන්නේ විදුලිය නිපදවන ප්‍රමාණයෙන් පමණක් නොව, එය අවශ්‍ය මොහොත දක්වා කාර්යක්ෂමව ගබඩා කර තැබීමේ හැකියාව මතයි.
සූර්ය හා සුළං බලශක්තියේ ප්‍රයෝජනය උපරිම කිරීම, ජාතික විදුලි ජාලය වඩාත් ස්ථාවර කිරීම සහ පිරිසිදු බලශක්තිය මත පදනම් වූ අනාගතයක් ගොඩනැගීම සඳහා Battery Energy Storage Systems (BESS) අත්‍යවශ්‍ය තාක්ෂණයක් බවට පත්වෙමින් තිබේ.
ශ්‍රී ලංකාව හරිත බලශක්ති අනාගතයක් කරා ගමන් කරන මේ මොහොතේ, BESS යනු පුනර්ජනනීය බලශක්තිය සහ විශ්වාසදායක විදුලි සැපයුමයක පවතින වැදගත් සම්බන්ධයකි. 🌱
Sources
Public Utilities Commission of Sri Lanka (PUCSL). Study Report on Use of Battery Energy Storage Systems, November 2015.
GSL ENERGY. What is BESS (Battery Energy Storage System)? https://www.gsl-energy.com/
