30/04/2020
Палеонтлогийн олдвороор дэлхийд эхний 5 байранд багтана. Дэлхий дээр нийт 330 гаруй төрлийн олдвор байсныг одоогоор олж тогтоосон бөгөөд түүний 16% буюу 66-67 төрөл нь Монголоос олдсон юм. Америк, Зөвлөлт, Польшийн судалгааны багуудын амжилтуудыг Япон Солонгостой хамтарсан судлаачид үргэлжлүүлж палеонтлогын гайхалтай олдворуудыг илрүүлсээр байна.
.
Монгол нутаг дэвсгэр дээр үлэг гүрвэлийн орчин үеийн анхны судалгааг 1920-1924 онд Америкийн Байгалын түүхийн музейн “Төв азийн судалгааны баг” хийжээ. Гол зорилго нь бич, хүн хоёрын тасарсан холбооны талаар олж судлах, түүний хажуугаар Төв Азийн ургамал судлал, амьтан судлал, археологи, геологи, экологийн гэх мэт өргөн хүрээг хамарсан. Тэд палеонтлогийн судалгаанд гайхалтай нээлтүүдийг санамсаргүй хийж тэр нь амжилтанд хүрсэн юм. “Монголын говь бол палеонтлогийн асар том музей юм байна” гэдгийг дэлхийд зарлаж, дэлхийн газарзүйн тэмдэглэгээнд “Говь” гэдэг үгийг “GOBI” гэж оруулсан гавъяатай. Тэдний олсон үлэг гүрвэлийн яснууд эдүгээ New York ийн байгалийн түүхийн музейд монголоор овоглон хадгалагдаж байдаг. Мөн тэдний судалгааг дэлхийд мөнхөлсөн газар бол “Flaming Cliff" буюу “Асаж буй толгод” нэрээр дэлхийд алдаршсан #Баянзаг юм.
Эндрюсийн экспедици 1922 оны хавар монголд дахин ирж судар бичгийн хүрээлэнтэй хамтран одоогийн Баянхонгор, Өмнөговь аймгийн нутгаас хирс маягийн аварга үлэг гүрвэл (Baluchitheriym), тоть хошуут үлэг гүрвэл (Psittacasour protinguanoddon) зэргийг нээж олжээ.
.
1923 онд судалгааны баг монголд гурав дахь удаагаа ирж #Баянзагт малтлага хийхдээ үлэг гүрвэлийн өндөг бүхий үүр, шинэ төрлийн үлэг гүрвэл Овираптор, Велосираптор, Суорорнифойдес-ийг нээжээ. Овираптор нь шүдгүй боловч бусад үлэг гүрвэлийнхээ өндгийг хулгайлан иддэг байжээ. Багийн гишүүн Жорж Оулсоны олсон үлэг гүрвэлийн өндөгийг тухайн үедээ “аварга том шувууны өндөг байна” гэж таамаглажээ. Америкт буцаж очоод шинжилж үзэхэд үлэг гүрвэлийн яс дотор нь байсан юм. Ингэж анх үлэг гүрвэл өндөг гаргадаг гэдгийг нээсэн. Гайхамшигт амжилтандаа урам орсон Р.Эндрюс-н багийхан 1924, 1925 онуудад дахин ирэхийг хүссэн боловч Монголд Зөвлөлтийн нөлөө ихэссэн учраас ажиллах аргагүй болсон юм.
Дэлхийн 2-р дайны дараа Палеонтлогийн судалгаа дахин сэргэж 1946-1949 онд Оросын Палеонтлогийн экспедици олон төрлийн үлэг гүрвэл, хирс хөхтөн, матар, мэлхий зэрэг амьтдыг илрүүлсэн байна. Тэд #Нэмэгт уулнаас урьд өмнө нь олдож байгаагүй 30м өндөр, өвсөн тэжээлт, 4 хөлт үлэг гүрвэлийг анх удаа нээсэн учраас олдсон газрын нэрийг оролцуулан Нэмэгтсаурус (Nemegtosaurus) гэж нэрлэжээ. Түүний дараа махан идэшт Тарбозавр (Tarbosaurus), хуягт Таларурус (Talarurus), нугасан хошуут Сауролопус (Saurolophus) гэх мэт үлэг гүрвэлүүдийг илрүүлжээ. 1960-1970 онд Польш Монголын хамтарсан багын хайгуул хийгдсэнээс хамгийн алдартай нь “Төгрөгийн ширээ”-гээс олсон “Fighting Dinosaurs” буюу “Ноцолдож буй үлэг гүрвэл” нэртэй олдвор юм. Монгол ардчилалд шилжсэний дараа 1995 онд Монгол Японы хамтарсан экспедици “Протосератоп үлэг гүрвэлийн бөөнөөр үхсэн зулзага” бүхий олдворыг нээсэн юм. Монголын эрдэмтэн судлаач, академич Р.Барсболд 1990 оноос хойш Монголоос олдсон гайхамшигт олдворуудаас бүрдсэн “Монголын үлэг гүрвэл, тэдгээрийн орчин” нэртэй үзэсгэлэнг Унгар, Итали, Франц, Австри, Герман, Англи, испани, Египет, Дани, Финлянд, Португали, Япон, Өмнөд Солонгос зэрэг орнуудад гаргасан.
