04/08/2026
डिजिटल साक्षरता अपनाऔँ, डिजिटल अनुशासन पालना गरौँ ।
आजको डिजिटल युगमा इन्टरनेट बैंकिङ, मोबाइल बैंकिङ, क्यूआर कोड भुक्तानी, वालेट जस्ता सेवाहरू हामीले दैनिक जसो प्रयोग गर्दै आएका छौँ । कारोबार खाता, साधन, इन्टरनेटको पहुँचसँगै मोबाइल एप्लिकेसन वा इन्टरनेट ब्राउजरको माध्यमबाट जहाँबाट पनि, जुनसुकै समयमा, खाता भएका जो कोहीसँग, तुरून्तै कारोबार गर्न सकिन्छ । सहजता, गति, न्यून लागत, सुरक्षित तथ्याङ्क, इ-कमर्स र सरकारी कारोबारमा बढ्दो प्रयोगसँगै यसका प्रयोगकर्ता बढेका छन् । यस्ता प्रविधिमा username, password, PIN र OTP धारकले नै डिजिटल वित्तीय अनुशासन पालना गरेर यसको सुरक्षा गरौँ ।
डिजिटल वित्तीय अनुशासनका मुख्य उपायहरू:
बलियो पासवर्ड: के गर्ने ? अक्षर, अङ्क र चिह्न प्रयोग गर्ने | के नगर्ने ? सजिला, आफ्नो वा परिवारको सदस्यको नाम ।
बलियो पिन: के नगर्ने ? मोबाइल नम्बर, जन्म मिति जस्ता अरूले सजिलै अनुमान गर्न सकिने ।
फरक पासवर्ड: Email, Messenger जस्ता गैर-बैंकिङ खाताभन्दा बैंकिङ खाताको पासवर्ड फरक राख्ने ।
मल्टी फ्याक्टर अथेन्टीकेसन (पासवर्ड, पिन, OTP) को प्रयोग सबै खातामा गर्ने: बैंक खाता, मोबाइल बैंकिङ, वालेट खाता, कम्प्युटर, मोबाइल, इमेल, सामाजिक सञ्जाल, मेसेन्जर ।
आधिकारिक वेबसाइट र एप्लिकेसन मात्र प्रयोग गर्ने, चिन्ने, ब्राउजरमा वित्तीय सूचना सेभ नगर्ने ।
समय समयमा पासवर्ड परिवर्तन गर्ने ।
अनधिकृत एप्लिकेसन डाउनलोड, इन्स्टल नगर्ने र Access permission नदिने ।
अपरिचित व्यक्तिसँग स्क्रिन सेयरिङ नगर्ने, स्क्रिन सेयर गरेर वित्तीय कारोबार गर्दै नगर्ने ।
सुरक्षित वाईफाईमा मात्र वित्तीय कारोबार गर्ने र Keystroke capture, screen capture बाट जोगिने ।
बायोमेट्रिक अथेन्टीकेसन (Thumb, Face Pin) प्रयोग गर्ने ।
पासवर्ड कसरी चोरिन्छ ?
सजिलै अनुमान गर्न सकिने, आफ्नो, परिवारको नाम (Guessing) ।
नक्कली वेबसाइट र एपमा पासवर्ड हाल्न लगाउने, झुक्याएर लाने (Harvesting) ।
इन्क्रिप्ट गरिएका सुरक्षित पासवर्डहरू क्र्याक गरी वास्तविक पासवर्ड प्राप्त गर्ने प्रयास (Cracking) ।
अन्य खाताको पासवर्ड बैंकिङ वा वित्तीय खातामा प्रयोग गर्ने (Spraying) ।
अन्य उपकरणमा प्रयोग गरिएको पासवर्ड अर्को उपकरण वा खातामा पनि प्रयोग गर्ने (Stuffing) ।
डिजिटल साक्षरता अपनाऔँ, डिजिटल अनुशासन पालना गरौँ ।
नेपाल राष्ट्र बैंक, वित्तीय समावेशिता तथा ग्राहक संरक्षण महाशाखा
अनलाइन पोर्टल: www.gunaso.nrb.org.np
वित्तीय ग्राहक संरक्षण इकाइ
सम्पर्क नं.: ०१-५७१९६०५