Digital Issues

03/07/2026

23/06/2026

They don't know admin of Digital Issues was here ..✌️📗

16/06/2026

https://www.facebook.com/share/r/1AZPDFjaBH/

12/06/2026

Check codeS ..!!📗

12/06/2026

शुक्रबार २९ जेठ, २०८३

close

Unicode
English
मूल्य सूची
गृहपृष्ठ
फ्याक्ट चेक
नीति
टेलिकम
इन्टरनेट
स्टार्टअप
साइबर सुरक्षा
सामाजिक सञ्जाल
एजुकेसन
ग्याजेट्स
विचार
डिजिटल पेमेन्ट
अटो टेक
टिप्स
बजार
प्रोफाइल स्टोरी
विचार/अन्तर्वार्ता
विज्ञान प्रविधि
शब्द ज्ञान
गेमिङ

facebook sharing button
messenger sharing button
twitter sharing button
linkedin sharing button
sharethis sharing button
साइबर सुरक्षा र खतराबारे जानकार रहन जान्नुपर्ने १२९ शब्द र तिनलाई बुझाउने सजिलो अर्थ
साइबर सुरक्षा र खतराबारे जानकार रहन जान्नुपर्ने १२९ शब्द र तिनलाई बुझाउने सजिलो अर्थ

काठमाडौँ । टेकपानामा हामीले वर्षौँदेखि साइबर सुरक्षाको बारेमा लेख्दै आएका छौँ र संसारमा के भइरहेको छ भन्ने कुराको प्रकृति व्याख्या गर्न हामी बारम्बार प्राविधिक शब्द र अभिव्यक्ति प्रयोग गर्छौँ ।

त्यसै अनुरूप हामीले यो शब्दावली (glossary) तयार गरेका छौँ । जसमा हामीले हाम्रा लेखहरूमा प्रयोग गर्ने केही सामान्य र केही असामान्य शब्द र अभिव्यक्ति समावेश छन् । हामी तिनीहरूलाई कसरी र किन प्रयोग गर्छौँ भन्ने व्याख्या पनि सम्भव भएसम्म यहाँ समावेश गर्न खोजिएको छ ।

यो शब्दावलीमा महत्त्वपूर्ण प्राविधिक र व्यावहारिक साइबर सुरक्षाका अवधारणालाई समेट्न खोजेका छौँ । यसले तपाईँलाई डिजिटल संसारमा सुरक्षित रहन र सम्भावित खतराहरू बुझ्न मद्दत गर्नेछ ।



A

AACA (ASD-Approved Cryptographic Algorithm): यो अस्ट्रेलियाली संकेत निर्देशनालय (ASD) द्वारा सुरक्षित सञ्चारका लागि स्वीकृत गरिएको एक विशेष प्रकारको क्रिप्टोग्राफिक एल्गोरिदम हो । यसले सूचनालाई यस्तो कोडमा बदल्छ, जुन अनधिकृत व्यक्तिले पढ्न सक्दैन ।

Access (पहुँच): कुनै पनि सूचना प्रणाली (Information System) का स्रोत वा साधनहरू प्रयोग गर्न पाउने क्षमता वा अनुमति । यसले प्रणालीमा रहेका डेटा हेर्न, परिवर्तन गर्न वा प्रयोग गर्ने प्रक्रियालाई बुझाउँछ ।

Access Control (पहुँच नियन्त्रण): यो भौतिक वा इलेक्ट्रोनिक दुवै प्रकारका सम्पत्तिहरूमा कसले पहुँच पाउने भनेर अनुमति दिने वा अस्वीकार गर्ने प्रक्रिया हो । भौतिक पहुँच नियन्त्रणमा कार्यालयमा प्रवेश गर्ने व्यक्तिहरूको जाँच समावेश हुन्छ भने आईटीको क्षेत्रमा नेटवर्क, प्रणाली र जानकारीमा प्रयोगकर्ताहरूको पहुँचलाई सीमित गर्ने काम गरिन्छ ।

Access Control List - ACL (पहुँच नियन्त्रण सूची): यो एउटा यस्तो संयन्त्र हो, जसले प्रणालीका स्रोतहरूमा पहुँच पाउन अनुमति दिइएका व्यक्ति वा उपकरणहरूको पहिचान र उनीहरूको अधिकारको सूची राख्छ ।

Access Control Mechanism (पहुँच नियन्त्रण संयन्त्र): यो एक सुरक्षा कवच हो, जसले सूचना प्रणालीमा अनधिकृत पहुँच पत्ता लगाउने र त्यसलाई रोक्ने काम गर्छ भने अधिकार प्राप्त व्यक्तिलाई मात्र छिर्न दिन्छ ।

Account Harvesting (खाता सङ्कलन): सार्वजनिक क्षेत्रमा उपलब्ध जानकारीहरू प्रयोग गरेर वा विशेष सफ्टवेयरको मद्दतले धेरै ईमेल अकाउन्ट वा युजरनेम सङ्कलन गर्ने अवैध कार्य । यसलाई प्रायः स्पाम फैलाउन वा फिशिङ आक्रमणका लागि प्रयोग गरिन्छ ।

Active Content (सक्रिय सामग्री): वेबपेजमा राखिएको यस्तो प्रोग्राम कोड, जुन ब्राउजरले पेज खोल्ने बित्तिकै प्रयोगकर्ताको कम्प्युटरमा स्वचालित रूपमा डाउनलोड र सञ्चालन हुन्छ (जस्तै: Java, ActiveX)।

Active Defence (सक्रिय रक्षा): आफ्नो नेटवर्क वा प्रणालीलाई आक्रमणबाट जोगाउनका लागि गरिने पूर्वतयारी र सुरक्षाका उपायहरू । यसमा सुरक्षा प्रणालीलाई मजबुत बनाउने काम गरिन्छ । तर यो ह्याकिङ ब्याक (आक्रमणकारीलाई उल्टै आक्रमण गर्ने) भन्दा फरक कुरा हो ।

Address Resolution Protocol - ARP (ठेगाना समाधान नियम): इन्टरनेट प्रोटोकल (IP) एड्रेसलाई स्थानीय नेटवर्कमा चिनिने मिडिया एक्सेस कन्ट्रोल ठेगाना (MAC address) अर्थात् मसिनको भौतिक ठेगानासँग जोड्ने एउटा नियम वा प्रोटोकल ।

Administrative Privileges (प्रशासकीय विशेषाधिकार): यस्तो अनुमति, जसले प्रयोगकर्तालाई प्रणाली वा नेटवर्कमा सफ्टवेयर इन्स्टल गर्ने, सेटिङहरू परिवर्तन गर्ने वा अन्य महत्त्वपूर्ण कार्यहरू गर्ने अधिकार दिन्छ ।

Advanced Persistent Threat - APT (एडभान्स्ड पर्सिस्टेन्ट थ्रेट): यो एक अत्यन्तै परिष्कृत र लामो समयसम्म चल्ने साइबर आक्रमण हो । यसमा आक्रमणकारीले अत्याधुनिक उपकरणहरू प्रयोग गरेर कुनै नेटवर्कमा घुसपैठ गर्छ र पत्ता नलागिकनै हप्तौँ वा महिनौँसम्म भित्र रहेर जासुसी गर्ने वा डेटा चोर्ने काम गर्छ । यस्ता आक्रमण प्रायः सरकारी एजेन्सीहरू वा ठुला संस्थाहरूलाई लक्षित गरी गरिन्छ ।

Adware (एडवेयर): यो एक प्रकारको मालवेयर वा सफ्टवेयर हो, जसले प्रयोगकर्ताको अनुमति बिना कम्प्युटर वा मोबाइलमा लगातार विज्ञापनहरू देखाउँछ । यसले उपकरणलाई ढिलो बनाउने मात्र नभई प्रयोगकर्ताको ब्राउजिङ गतिविधि ट्र्याक गरेर डेटा समेत चोर्न सक्छ ।

AI Tools (एआई उपकरण): आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) प्रविधि प्रयोग गरेर विशिष्ट लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न बनाइएका सफ्टवेयरहरू । यसमा च्याटबट (ChatGPT जस्ता) देखि लिएर तस्विर बनाउने उपकरणहरू (DALL-E जस्ता) सम्म पर्दछन् ।

Algorithm (एल्गोरिदम): कम्प्युटरले कुनै समस्या समाधान गर्न वा गणना गर्न पालना गर्ने चरणबद्ध निर्देशनहरूको समूह ।

Allow list (अनुमति सूची): सुरक्षित मानिएका र पहुँचको अनुमति दिइएका ईमेल एड्रेस, यूआरएल वा सफ्टवेयरहरूको सूची । यस्तो सूचीमा नभएका अन्य सबैलाई पहुँच निषेध गरिन्छ ।

Anti-virus software (एन्टी-भाइरस सफ्टवेयर): कम्प्युटरबाट भाइरस, ट्रोजन, वर्म र स्पाइवेयर जस्ता खराब सफ्टवेयरहरू पत्ता लगाउने, रोक्ने र हटाउने प्रोग्राम ।

Artificial Intelligence - AI: कम्प्युटर प्रणालीहरूलाई मानिसले जस्तै सिक्न, तर्क गर्न र समस्या समाधान गर्न सक्ने बनाउने प्रविधि । यसको प्रयोग साइबर सुरक्षामा खतराहरू पहिचान गर्न पनि गरिन्छ ।

Asset (सम्पत्ति): कुनै संस्थाको लागि महत्त्वपूर्ण मानिने डेटा, सफ्टवेयर, हार्डवेयर, कर्मचारी वा प्रणालीहरू ।

Attack (आक्रमण): प्रणालीको गोपनीयता, अखण्डता वा उपलब्धतालाई क्षति पुऱ्याउने वा अनधिकृत पहुँच पाउने कुनै पनि प्रयास ।

Attack Surface (आक्रमण क्षेत्र): कुनै प्रणालीमा रहेका ती सबै ठाउँहरू वा सफ्टवेयरहरू, जहाँबाट आक्रमणकारीले प्रवेश गर्ने प्रयास गर्न सक्छ । यो जति ठुलो हुन्छ, जोखिम त्यति नै बढी हुन्छ ।

Attack Vector (आक्रमणको माध्यम): आक्रमणकारीले कुनै प्रणाली वा नेटवर्कमा प्रवेश गर्न प्रयोग गर्ने मार्ग वा तरिका (जस्तै: ईमेल, असुरक्षित वाई-फाई)।

Authentication (प्रमाणीकरण): कुनै प्रयोगकर्ता, उपकरण वा प्रक्रियाको पहिचान (Identity) सही छ कि छैन भनेर जाँच्ने प्रक्रिया । यसका लागि सामान्यतया पासवर्ड वा बायोमेट्रिक्स प्रयोग गरिन्छ ।

Authorization (पहुँचको अधिकार): प्रमाणीकरण सफल भएपछि प्रयोगकर्तालाई कुन-कुन डेटा वा प्रणाली प्रयोग गर्न दिने भनेर दिइने अनुमति ।

Availability (उपलब्धता): आधिकारिक प्रयोगकर्ताहरूले आवश्यक परेको बेला प्रणाली वा जानकारी प्रयोग गर्न पाउने सुनिश्चितता ।

B

Backdoor (ब्याकडोर): सुरक्षा जाँचलाई छलेर कम्प्युटर वा नेटवर्कमा पहुँच पाउने गोप्य तरिका । यो कहिलेकाहीँ मर्मतका लागि बनाइएको हुन्छ भने कहिलेकाहीँ ह्याकरले लुकेर छिर्नका लागि तयार गरेको हुन्छ ।

Backing up (ब्याकअप): डेटा हराएमा वा बिग्रिएमा पुनः प्राप्त गर्नका लागि त्यसको अतिरिक्त प्रतिलिपि बनाउने प्रक्रिया । यो साइबर सुरक्षाको सबैभन्दा आधारभूत सुरक्षा उपाय हो ।

Bandwidth (ब्यान्डविथ): इन्टरनेट वा नेटवर्क सञ्जालमा प्रति सेकेन्ड प्रवाह हुन सक्ने डेटाको अधिकतम मात्रा । यसलाई सामान्यतया बिट्स प्रति सेकेन्डमा नापिन्छ ।

Banner (ब्यानर): टाढाको प्रयोगकर्ताले कुनै सेवामा जोडिन खोज्दा देखिने सुरुवाती जानकारी, जसमा प्रणालीको संस्करण वा सुरक्षा चेतावनीहरू हुन सक्छन् ।

Bastion Host (बास्टियन होस्ट): बाहिरी आक्रमणको उच्च जोखिम हुने ठाउँमा सुरक्षाका लागि विशेष रूपमा मजबुत पारिएको कम्प्युटर वा सर्भर ।

Beaconing (बिकनिङ): मालवेयरले आफ्नो नियन्त्रक (ह्याकर) लाई आफू सक्रिय रहेको र संक्रमण जारी रहेको जानकारी दिन नियमित रूपमा पठाउने गोप्य सन्देश ।

Biometrics (बायोमेट्रिक्स): व्यक्तिको भौतिक विशेषताहरू (जस्तै फिङ्गरप्रिन्ट, अनुहार वा आँखाको नानी) प्रयोग गरेर पहिचान गर्ने सुरक्षा विधि ।

Black hat (ब्ल्याक ह्याट): व्यक्तिगत लाभ वा खराब उद्देश्यका लागि गैरकानुनी रूपमा ह्याकिङ गर्ने व्यक्ति ।

Blocklist (ब्लकलिस्ट): असुरक्षित, हानिकारक वा विश्वास गर्न नसकिने मानिएका र पहुँचमा रोक लगाइएका व्यक्ति वा वस्तुहरूको सूची ।

Blockchain (ब्लकचेन): एक वितरण गरिएको डेटाबेस, जहाँ लेनदेनको रेकर्ड सुरक्षित र परिवर्तन गर्न नसकिने गरी राखिन्छ । यो प्रविधि बिटक्वाइन जस्ता क्रिप्टोकरेन्सीको आधार हो ।

Bluetooth (ब्लुटुथ): छोटो दुरीमा उपकरणहरू बिच डेटा आदानप्रदान गर्ने ताररहित प्रविधि ।

Bot (बट): स्वचालित रूपमा काम गर्न सक्ने प्रोग्राम । साइबर सुरक्षामा यसले मालवेयर संक्रमित कम्प्युटरलाई पनि जनाउँछ, जसलाई ह्याकरले टाढाबाट नियन्त्रण गर्छ ।

Botnet (बटनेट): ह्याकरको नियन्त्रणमा रहेका धेरै संक्रमित कम्प्युटरहरूको सञ्जाल । यसलाई स्पाम फैलाउन वा ठुला साइबर आक्रमणहरू गर्न प्रयोग गरिन्छ ।

Browser (ब्राउजर): इन्टरनेटमा वेबसाइटहरू खोज्न र हेर्न प्रयोग गरिने सफ्टवेयर ।

Brute-force attack (ब्रुट-फोर्स आक्रमण): सही पासवर्ड फेला नपरुन्जेलसम्म विभिन्न सम्भावित अक्षर र अङ्कहरूको संयोजन प्रयोग गरेर पासवर्ड अनुमान गर्ने विधि ।

Bug (बग): सफ्टवेयर वा हार्डवेयरमा हुने त्रुटि, जसले प्रणालीलाई गलत तरिकाले चल्ने बनाउँछ । केही बगहरूले सुरक्षा कमजोरी (Vulnerability) पनि निम्त्याउँछन् ।

Business Continuity Plan - BCP (व्यावसायिक निरन्तरता योजना): साइबर आक्रमण वा अन्य विपद्को समयमा पनि संस्थाको मुख्य कामहरू जारी राख्न बनाइएको विस्तृत कार्ययोजना ।

C

Cache (क्याश): डेटालाई अस्थायी रूपमा भण्डारण गर्ने ठाउँ, जसले गर्दा भविष्यमा सोही जानकारी छिटो प्राप्त गर्न सकिन्छ । ब्राउजर क्याशले वेबसाइटका फाइलहरू स्टोर गर्छ, ताकि अर्को पटक खोल्दा छिटो खुलोस् ।

CAPTCHA (क्याप्चा): वेबसाइटले प्रयोगकर्ता वास्तविक मानव हो कि बट (स्वचालित प्रोग्राम) हो भनेर छुट्याउन प्रयोग गरिने परीक्षण ।

Certificate-Based Authentication (प्रमाणपत्रमा आधारित प्रमाणीकरण): डिजिटल प्रमाणपत्र प्रयोग गरेर प्रयोगकर्ता वा उपकरणको पहिचान प्रमाणित गर्ने र पहुँच नियन्त्रण गर्ने विधि ।

Chain of Custody (प्रमाणको श्रृंखला): डिजिटल प्रमाणहरू संकलन गरेदेखि अदालतमा पेश नगर्दासम्म त्यसलाई कसले र कसरी सुरक्षित राखेको छ भनेर देखाइने आधिकारिक रेकर्ड ।

Checksum (चेकसम): डेटा पठाउँदा वा भण्डारण गर्दा त्यसमा कुनै अनाधिकृत परिवर्तन भएको छ कि छैन भनेर जाँच्न प्रयोग गरिने गणितीय मान ।

Chief Information Security Officer - CISO (प्रमुख सूचना सुरक्षा अधिकारी): संस्थाको सूचना सुरक्षा नीति, रणनीति, जोखिम व्यवस्थापन र तालिमको जिम्मेवारी लिने उच्च अधिकारी ।

Cipher (साइफर): जानकारीलाई गोप्य कोडमा बदल्न (Encryption) वा कोडबाट पुनः सामान्य भाषामा ल्याउन (Decryption) प्रयोग गरिने विधि ।

Ciphertext (साइफरटेक्स्ट): इन्क्रिप्सन गरेपछि प्राप्त हुने कोड भाषाको जानकारी, जुन बुझ्न सकिँदैन ।

Cloud (क्लाउड): इन्टरनेटमा रहेका टाढाका सर्भरहरूको सञ्जाल, जहाँ डेटा भण्डारण, व्यवस्थापन र प्रशोधन गरिन्छ ।

Cloud Computing (क्लाउड कम्प्युटिङ): इन्टरनेटको माध्यमबाट भण्डारण, सर्भर र सफ्टवेयर जस्ता आईटी स्रोतहरूको उपलब्धता । यसले गर्दा प्रयोगकर्ताले आफ्नै मसिनमा सबै सफ्टवेयर राख्नु पर्दैन ।

Code Injection (कोड इन्जेक्सन): वैध प्रोग्रामको कमजोरीको फाइदा उठाएर त्यसमा खराब कोड घुसाउने आक्रमण । यसले गर्दा प्रोग्रामले आक्रमणकारीको इसारामा काम गर्न थाल्छ ।

Compromise (क्षति): सुरक्षा नीतिको उल्लंघन भई अनधिकृत व्यक्तिले गोप्य डेटामा पहुँच पाउनु वा डेटा नष्ट हुनु ।

Confidentiality (गोपनीयता): जानकारीलाई अनधिकृत व्यक्तिको पहुँचबाट सुरक्षित राख्ने सुनिश्चितता ।

Cookie (कुकी): वेबसाइटले प्रयोगकर्ताको वेब ब्राउजरमा राख्ने एउटा सानो फाइल, जसले प्रयोगकर्ताको प्राथमिकता र गतिविधि ट्र्याक गर्छ ।

Crimeware (क्राइमवेयर): विशेष गरी आपराधिक गतिविधिहरू सञ्चालन गर्नका लागि बनाइएको मालवेयर ।

Critical Infrastructure (महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार): राष्ट्रको सुरक्षा, अर्थतन्त्र र जनस्वास्थ्यका लागि अपरिहार्य प्रणालीहरू जस्तै बिजुली, यातायात, सञ्चार र स्वास्थ्य सेवा ।

Cryptography (क्रिप्टोग्राफी): सूचनालाई कोड भाषामा बदलेर सुरक्षित राख्ने र पुनः मूल रूपमा ल्याउने विधि ।

Cyber Attack (साइबर आक्रमण): डिजिटल माध्यमबाट कुनै प्रणालीलाई क्षति पुऱ्याउने वा डेटा चोर्ने नियतले गरिने प्रयास ।

Cyberbullying (साइबर बुलिङ): डिजिटल प्लेटफर्महरू प्रयोग गरेर कसैलाई धम्काउने, उत्पीडन गर्ने वा अपमानित गर्ने कार्य ।

Cybercrime (साइबर अपराध): कम्प्युटर वा नेटवर्क प्रयोग गरेर गरिने कुनै पनि गैरकानुनी गतिविधि ।

Cybersecurity (साइबर सुरक्षा): कम्प्युटर, नेटवर्क र डेटालाई अनधिकृत पहुँच, क्षति वा चोरीबाट जोगाउने अभ्यास र प्रविधि ।

D

Dark Web (डार्क वेब): इन्टरनेटको त्यो हिस्सा, जुन सामान्य सर्च इन्जिनबाट भेटिँदैन र जहाँ पहुँच पाउन विशेष सफ्टवेयर (Tor) चाहिन्छ । यहाँ प्रायः अवैध व्यापारहरू हुन्छन् ।

Data Breach (डेटा चोरी/लिक): सुरक्षित वा निजी जानकारी अनधिकृत रूपमा बाहिरिने वा चोरिने घटना ।

Data Exfiltration (डेटा निष्कासन): प्रणालीबाट अनधिकृत रूपमा डेटा बाहिर निकाल्ने वा चोर्ने काम ।

Decryption (डिक्रिप्सन): कोड भाषामा (Ciphertext) रहेको जानकारीलाई पुनः मूल र पढ्न सकिने रूपमा (Plaintext) परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया ।

Defense-in-depth (गहन सुरक्षा): सुरक्षाका धेरै तहहरू बनाउने अवधारणा, ताकि एउटा सुरक्षा तह असफल भए पनि अर्कोले प्रणालीलाई जोगाउन सकोस् ।

Denial of Service - DoS (डिनायल अफ सर्भिस): कुनै वेबसाइट वा सेवालाई अत्यधिक ट्राफिक पठाएर वास्तविक प्रयोगकर्ताका लागि उपलब्ध हुन नसक्ने बनाउने आक्रमण ।

Digital Signature (डिजिटल हस्ताक्षर): डिजिटल कागजातको आधिकारिकता र अखण्डता प्रमाणित गर्न प्रयोग गरिने एक गणितीय प्रविधि ।

Distributed Denial of Service - DDoS (डीडस): धेरै संक्रमित कम्प्युटरहरू (बटनेट) बाट एकैसाथ एउटा लक्ष्यमा ट्राफिक पठाएर गरिने ठुलो स्तरको आक्रमण ।

Domain (डोमेन): इन्टरनेटमा वेबसाइटको पहिचान गराउने नाम (जस्तै: techpana.com)।

E

Eavesdropping (लुकेर सुन्ने): अरूको निजी कुराकानी वा नेटवर्क ट्राफिकलाई थाहै नदिई निगरानी गर्ने वा रेकर्ड गर्ने काम ।

Encryption (इन्क्रिप्सन): जानकारीलाई अनधिकृत व्यक्तिले पढ्न नसक्ने गरी गोप्य कोडमा बदल्ने प्रक्रिया ।

End-to-end encryption - E2EE (इन्ड-टु-इन्ड इन्क्रिप्सन): सन्देश पठाउने र पाउने व्यक्ति बाहेक अरू कसैले (इन्टरनेट सेवा प्रदायकले पनि) पढ्न नसक्ने गरी गरिएको सुरक्षा ।

Endpoint (इन्डपोइन्ट): नेटवर्कमा जोडिएको कुनै पनि अन्तिम उपकरण जस्तै ल्यापटप, मोबाइल वा प्रिन्टर ।

Endpoint Detection and Response - EDR (इन्डपोइन्ट पहिचान र प्रतिक्रिया): इन्डपोइन्ट उपकरणहरूमा हुने शंकास्पद गतिविधिहरू लगातार निगरानी गर्ने र आक्रमण भएमा प्रतिक्रिया दिने प्रविधि ।

Ethical Hacking (नैतिक ह्याकिङ): सुरक्षा कमजोरीहरू पत्ता लगाउन र तिनलाई सुधार्नका लागि अनुमति लिएर गरिने वैधानिक ह्याकिङ ।

Exploit (एक्सप्लोइट): सफ्टवेयर वा हार्डवेयरको कमजोरीको फाइदा उठाएर आक्रमण गर्ने तरिका वा विशेष कोड ।

F

Firewall (फायरवाल): नेटवर्क भित्र आउने र बाहिर जाने ट्राफिकलाई सुरक्षा नियमका आधारमा निगरानी र नियन्त्रण गर्ने उपकरण वा सफ्टवेयर । यसले गेटकिपरको काम गर्छ ।

Forensics (फरेन्सिक्स): साइबर अपराधको अनुसन्धान गर्न डिजिटल उपकरणहरूबाट प्रमाण संकलन, संरक्षण र विश्लेषण गर्ने प्रक्रिया ।

G

Gateway (गेटवे): दुई फरक प्रोटोकल भएका नेटवर्कहरू जोडिने बिन्दु । यो इन्टरनेट र संस्थाको भित्री नेटवर्क बीचको प्रवेशद्वार हो ।

Geotagging (जियोट्यागिङ): फोटो वा भिडिओ जस्ता मिडियामा भौगोलिक स्थानको जानकारी (अक्षांश र देशान्तर) थप्ने प्रक्रिया ।

H

Hacker (ह्याकर): कम्प्युटर प्रणालीमा पहुँच बनाउन सिपालु व्यक्ति । यो सकारात्मक (सुरक्षा सुधार्न) वा नकारात्मक (चोरी गर्न) दुवै हुन सक्छ ।

Hacktivist (ह्याक्टिभिस्ट): राजनीतिक वा सामाजिक उद्देश्यका लागि ह्याकिङ गर्ने व्यक्ति ।

Hardware (हार्डवेयर): कम्प्युटर प्रणालीका भौतिक भागहरू ।

Hash Function (ह्यास फङ्सन): कुनै पनि आकारको डेटालाई निश्चित लम्बाईको एउटा युनिक कोडमा बदल्ने गणितीय नियम । यसलाई डेटा परिवर्तन भएको छ कि छैन भनेर जाँच्न प्रयोग गरिन्छ ।

Honey pot (हनी पट): ह्याकरहरूलाई झुक्याउन र उनीहरूको आक्रमण गर्ने शैली अध्ययन गर्न बनाइएको नक्कली र जानाजानी कमजोर बनाएर राखिएको प्रणाली ।

HTTPS: इन्टरनेटमा सुरक्षित सञ्चारका लागि प्रयोग गरिने प्रोटोकल, जसले डेटालाई इन्क्रिप्ट गर्छ ।

I

Identity Theft (पहिचान चोरी): कसैको व्यक्तिगत जानकारी (जस्तै नागरिकता नम्बर, पासवर्ड) चोरेर उसको नाममा ठगी गर्ने काम ।

Incident (घटना): सुरक्षा नीति उल्लङ्घन गर्ने वा प्रणालीलाई जोखिममा पार्ने कुनै पनि नकारात्मक गतिविधि ।

Information Security - InfoSec (सूचना सुरक्षा): जानकारीको गोपनीयता, अखण्डता र उपलब्धता सुनिश्चित गर्ने अभ्यास ।

Internet of Things - IoT (वस्तुहरूको इन्टरनेट): इन्टरनेटमा जोडिएका विभिन्न भौतिक उपकरणहरू जस्तै स्मार्ट फ्रिज, लाइट वा क्यामेराहरूको सञ्जाल ।

Intrusion Detection System - IDS (घुसपैठ पत्ता लगाउने प्रणाली): नेटवर्कमा हुने शंकास्पद गतिविधिहरू निगरानी गर्ने र सुरक्षा अधिकारीलाई सचेत गराउने प्रणाली ।

IP Address (आईपी ठेगाना): इन्टरनेटमा जोडिएको प्रत्येक उपकरणलाई चिन्न दिइने एक युनिक नम्बर ।

J / K / L

Jailbreak (जेलब्रेक): निर्माताले उपकरणमा लगाएका प्रतिबन्धहरू हटाएर सफ्टवेयरमा पूर्ण नियन्त्रण पाउने प्रक्रिया । यो प्रायः आईफोन (iPhone) मा प्रयोग गरिन्छ ।

Kernel (कर्नेल): अपरेटिङ सिस्टमको मुख्य भाग, जसले हार्डवेयर र सफ्टवेयरबिचको सम्बन्ध नियन्त्रण गर्छ । यससँग सबैभन्दा बढी अधिकार हुन्छ ।

Keylogger (कि-लगर): प्रयोगकर्ताले किबोर्डमा के टाइप गरिरहेको छ भनेर रेकर्ड गर्ने सफ्टवेयर, जसलाई पासवर्ड चोर्न प्रयोग गरिन्छ ।

Least Privilege (न्यूनतम विशेषाधिकार): प्रयोगकर्तालाई उसको कामको लागि आवश्यक पर्ने न्यूनतम पहुँच र अधिकार मात्र दिने सुरक्षा सिद्धान्त ।

M

Malware (मालवेयर): Malicious Software को छोटो रूप । कम्प्युटर प्रणालीलाई क्षति पुऱ्याउने उद्देश्यले बनाइएका सबै खराब सफ्टवेयरहरू (भाइरस, वर्म, ट्रोजन) ।

Man-in-the-middle Attack - MitM: दुई पक्षबिच भइरहेको कुराकानीलाई बिचमा बसेर गोप्य रूपमा सुन्ने वा परिवर्तन गर्ने आक्रमण ।

Metadata (मेटाडेटा): डेटाको बारेमा जानकारी (जस्तै: फोटो कहिले खिचियो, कुन क्यामेरा प्रयोग भयो) ।

Multi-factor Authentication - MFA (बहु-चरण प्रमाणीकरण): पहिचान प्रमाणित गर्न पासवर्ड बाहेक थप माध्यम (जस्तै: मोबाइलमा आउने ओटीपी वा बायोमेट्रिक्स) प्रयोग गर्ने विधि ।

N / O / P

Network (नेटवर्क): एक आपसमा जोडिएका कम्प्युटर वा उपकरणहरूको समूह ।

Operating System - OS (अपरेटिङ सिस्टम): कम्प्युटरको मुख्य सफ्टवेयर, जसले हार्डवेयर र अन्य सफ्टवेयरहरू चलाउन मद्दत गर्छ (जस्तै: Windows, macOS, Android आदि)।

Patch (प्याच): सफ्टवेयरमा फेला परेका बग वा सुरक्षा कमजोरीहरू सुधार्न निर्माताले जारी गर्ने सानो सफ्टवेयर अपडेट ।

Pe*******on Testing (पेन-टेस्टिङ): प्रणालीको सुरक्षा जाँच्नका लागि विशेषज्ञहरूद्वारा गरिने आधिकारिक र योजनाबद्ध साइबर आक्रमण ।

Phishing (फिशिङ): ईमेल वा मेसेज मार्फत विश्वासिलो व्यक्ति वा संस्था बनेर प्रयोगकर्तालाई झुक्याउने र उसको गोप्य जानकारी (पासवर्ड, बैंक विवरण) चोर्ने प्रक्रिया ।

Plaintext (प्लेनटेक्स्ट): सामान्य रूपमा पढ्न र बुझ्न सकिने जानकारी, जुन इन्क्रिप्ट गरिएको हुँदैन ।

R / S

Ransomware (रेनसमवेयर): प्रयोगकर्ताको फाइलहरू इन्क्रिप्ट गरेर पहुँच बन्द गरिदिने र पुनः खोल्नका लागि पैसा (फिरौती) माग्ने मालवेयर ।

Risk (जोखिम): कुनै खतरा (Threat) ले प्रणालीको कमजोरी (Vulnerability) को फाइदा उठाएर पुऱ्याउन सक्ने सम्भावित क्षति ।

Rootkit (रुटकिट): आक्रमणकारीलाई प्रणालीमा लुकेर पूर्ण प्रशासकीय पहुँच (Root access) दिने सफ्टवेयरहरूको समूह ।

Sandbox (स्यान्डबक्स): शंकास्पद सफ्टवेयरहरूलाई मुख्य प्रणालीमा असर नगर्ने गरी चलाउन बनाइएको एक छुट्टै र सुरक्षित भर्चुअल वातावरण ।

Social Engineering (सोसल इन्जिनियरिङ): मानिसहरूलाई मनोवैज्ञानिक रूपमा झुक्याएर उनीहरूको गोप्य जानकारी निकाल्ने कला । यसमा प्रविधि भन्दा पनि मानवीय स्वभावको फाइदा उठाइन्छ ।

Spam (स्पाम): नचाहिने वा अनावश्यक रूपमा ठुलो सङ्ख्यामा पठाइने व्यावसायिक ईमेल वा मेसेजहरू ।

Spoofing (स्पुफिङ): आफू आधिकारिक व्यक्ति वा संस्था भएको भान पार्न नक्कली पहिचान (ईमेल एड्रेस वा फोन नम्बर) प्रयोग गर्ने कार्य ।

Spyware (स्पाइवेयर): प्रयोगकर्तालाई थाहै नदिई उसको गतिविधि निगरानी गर्ने र जानकारी चोरेर ह्याकरलाई पठाउने सफ्टवेयर ।

SQL Injection (एसक्यूएल इन्जेक्सन): वेबसाइटको डेटाबेसमा अनधिकृत पहुँच पाउन वा डेटा परिवर्तन गर्नका लागि खराब कोड प्रयोग गर्ने आक्रमण ।

T / U / V

Threat (खतरा): सुरक्षामा क्षति पुऱ्याउन सक्ने कुनै पनि सम्भावित परिस्थिति वा घटना ।

Trojan Horse (ट्रोजन हर्स): उपयोगी सफ्टवेयर जस्तो देखिने तर भित्र खराब कोड लुकेको प्रोग्राम ।

Two-factor Authentication - 2FA (दुई चरणको प्रमाणीकरण): सुरक्षाका लागि दुई फरक माध्यमहरू (जस्तै पासवर्ड र मोबाइल कोड) अनिवार्य गर्ने प्रणाली ।

Unauthorized Access (अनधिकृत पहुँच): अनुमति बिना कुनै प्रणाली, नेटवर्क वा डेटामा पहुँच प्राप्त गर्नु ।

URL (Uniform Resource Locator): इन्टरनेटमा कुनै पनि वेबसाइट वा फाइलको पुरा ठेगाना ।

Virtual Private Network - VPN (भीपीएन): इन्टरनेटमा एक सुरक्षित र इन्क्रिप्टेड सञ्जाल बनाउने प्रविधि, जसले प्रयोगकर्ताको आईपी ठेगाना र लोकेसन लुकाउँछ ।

Virus (भाइरस): आफ्नो प्रतिलिपि आफैं बनाएर एउटा फाइल वा प्रोग्रामबाट अर्कोमा सर्ने र प्रणालीलाई हानि पुऱ्याउने खराब कोड ।

Vulnerability (कमजोरी): प्रणाली वा सफ्टवेयरमा रहेको यस्तो त्रुटि, जसको फाइदा उठाएर आक्रमणकारीले हानि पुऱ्याउन सक्छ ।

W / Z

White hat (ह्वाइट ह्याट): सुरक्षा सुधार्नका लागि कानुनी रूपमा काम गर्ने नैतिकवान् ह्याकर ।

Worm (वर्म): मानव हस्तक्षेप बिना नै नेटवर्कमा आफैं फैलन सक्ने मालवेयर । यसले फाइलहरूलाई संक्रमित गर्नुको सट्टा सिधै प्रणालीमा क्षति पुऱ्याउँछ ।

Zero-day (जिरो-डे): सफ्टवेयरमा भर्खरै पत्ता लागेको यस्तो कमजोरी, जसको बारेमा निर्मातालाई थाहा छैन र त्यसलाई सुधार्ने कुनै उपाय (Patch) उपलब्ध छैन ।

Zombie (जोम्बी): ह्याकरको नियन्त्रणमा रहेको संक्रमित कम्प्युटर, जसलाई प्रयोगकर्ताको जानकारी बिना नै साइबर आक्रमण गर्न प्रयोग गरिन्छ|

cybersecurity glossary provided in the article:
# # Cybersecurity Glossary: 129 Words to Know and Their Simple Meanings

A
* **AACA (ASD-Approved Cryptographic Algorithm):** A specific type of cryptographic algorithm approved by the Australian Signals Directorate (ASD) for secure communication. It converts information into a code that unauthorized individuals cannot read.
* **Access:** The ability or permission to use the resources or tools of an information system. It refers to the process of viewing, modifying, or using data within a system.
* **Access Control:** The process of granting or denying access to both physical and electronic assets. Physical access control involves checking individuals entering an office, while in IT, it limits user access to networks, systems, and information.
* **Access Control List (ACL):** A mechanism that maintains a list of individuals or devices authorized to access system resources, along with their specific privileges.
* **Access Control Mechanism:** A security shield that detects and prevents unauthorized access to an information system while allowing only authorized individuals to enter.
* **Account Harvesting:** The illegal activity of collecting a large number of email accounts or usernames using publicly available information or specialized software. This is often used to spread spam or conduct phishing attacks.
* **Active Content:** Program code embedded in a webpage that automatically downloads and runs on the user's computer as soon as the page is opened (e.g., Java, ActiveX).
* **Active Defence:** Proactive measures and security preparations taken to protect one's own network or system from attacks. This involves strengthening security systems, but it is different from "hacking back" (retaliating against the attacker).
* **Address Resolution Protocol (ARP):** A rule or protocol that links an Internet Protocol (IP) address to a Media Access Control (MAC) address, which represents the physical address of a machine on a local network.
* **Administrative Privileges:** Permissions that grant a user the authority to install software, change settings, or perform other critical tasks within a system or network.
* **Advanced Persistent Threat (APT):** A highly sophisticated and long-term cyber attack. In this, attackers use advanced tools to infiltrate a network and remain undetected inside for weeks or months to spy or steal data. These attacks are typically targeted at government agencies or large organizations.
* **Adware:** A type of malware or software that continuously displays advertisements on a user's computer or mobile device without their permission. Besides slowing down the device, it can also track user browsing activity and steal data.
* **AI Tools:** Software built using Artificial Intelligence (AI) technology to achieve specific goals. This ranges from chatbots (like ChatGPT) to image generation tools (like DALL-E).
* **Algorithm:** A set of step-by-step instructions followed by a computer to solve a problem or perform a calculation.
* **Allow list:** A list of email addresses, URLs, or software that are considered safe and are granted access permission. Everything else not on this list is denied access.
* **Anti-virus software:** A program that detects, prevents, and removes malicious software such as viruses, trojans, worms, and spyware from a computer.
* **Artificial Intelligence (AI):** Technology that enables computer systems to learn, reason, and solve problems like humans. It is also used in cybersecurity to identify threats.
* **Asset:** Data, software, hardware, personnel, or systems considered valuable to an organization.
* **Attack:** Any attempt to compromise or unauthorizedly access the confidentiality, integrity, or availability of a system.
* **Attack Surface:** All the places or software within a system where an attacker can attempt to enter. The larger it is, the higher the risk.
* **Attack Vector:** The pathway or method used by an attacker to gain entry into a system or network (e.g., email, unsecured Wi-Fi).
* **Authentication:** The process of verifying whether the identity of a user, device, or process is genuine. Passwords or biometrics are commonly used for this.
* **Authorization:** The permission granted to a user detailing which data or systems they are allowed to use after successful authentication.
* **Availability:** Ensuring that authorized users can access systems or information whenever needed.
# # # B
* **Backdoor:** A secret method of gaining access to a computer or network by bypassing security checks. It is sometimes created for maintenance purposes and other times set up by hackers to sneak in.
* **Backing up:** The process of making an additional copy of data so it can be recovered if lost or corrupted. This is the most fundamental security measure in cybersecurity.
* **Bandwidth:** The maximum amount of data that can flow through an internet or network connection per second. It is generally measured in bits per second.
* **Banner:** Initial information displayed when a remote user attempts to connect to a service, which may contain system versions or security warnings.
* **Bastion Host:** A computer or server specifically hardened for security in an area that faces a high risk of external attack.
* **Beaconing:** A secret message sent regularly by malware to its controller (the hacker) to signal that it is active and the infection is ongoing.
* **Biometrics:** A security method that identifies individuals using their physical characteristics (such as fingerprints, face, or iris).
* **Black hat:** An individual who engages in hacking illegally for personal gain or malicious purposes.
* **Blocklist:** A list of individuals or items that are deemed unsafe, harmful, or untrustworthy, and are blocked from access.
* **Blockchain:** A distributed database where records of transactions are kept securely and unalterably. This technology is the foundation of cryptocurrencies like Bitcoin.
* **Bluetooth:** A wireless technology used for exchanging data over short distances between devices.
* **Bot:** A program that can operate automatically. In cybersecurity, it also refers to a malware-infected computer controlled remotely by a hacker.
* **Botnet:** A network of many infected computers under the control of a hacker. It is used to spread spam or launch large-scale cyber attacks.
* **Browser:** Software used to search for and view websites on the internet.
* **Brute-force attack:** A method of guessing a password by trying various combinations of letters and numbers until the correct password is found.
* **Bug:** An error in software or hardware that causes the system to malfunction. Some bugs also lead to security vulnerabilities.
* **Business Continuity Plan (BCP):** A detailed plan of action designed to keep an organization's core operations running even during a cyber attack or other disasters.
# # # C
* **Cache:** A temporary storage area for data so that the same information can be retrieved faster in the future. A browser cache stores website files so they open quicker the next time.
* **CAPTCHA:** A test used by websites to determine whether the user is a real human or a bot (automated program).
* **Certificate-Based Authentication:** A method of verifying the identity of a user or device and controlling access using digital certificates.
* **Chain of Custody:** An official record showing who held and how digital evidence was secured from the time it was collected until it is presented in court.
* **Checksum:** A mathematical value used to check whether unauthorized changes have been made to data during transmission or storage.
* **Chief Information Security Officer (CISO):** A high-ranking official responsible for an organization's information security policy, strategy, risk management, and training.
* **Cipher:** A method used to convert information into a secret code (Encryption) or to bring it back to plain language from code (Decryption).
* **Ciphertext:** Information in code language obtained after encryption, which cannot be understood normally.
* **Cloud:** A network of remote servers on the internet where data is stored, managed, and processed.
* **Cloud Computing:** The availability of IT resources like storage, servers, and software via the internet. This eliminates the need for users to keep all software on their own machines.
* **Code Injection:** An attack where malicious code is inserted into a legitimate program by exploiting its vulnerability, causing the program to act according to the attacker's commands.
* **Compromise:** An incident where a security policy is violated, allowing an unauthorized person to access confidential data or resulting in data destruction.
* **Confidentiality:** The assurance that information is protected from unauthorized access.
* **Cookie:** A small file placed by a website into a user's web browser that tracks the user's preferences and activity.
* **Crimeware:** Malware specifically designed to carry out criminal activities.
* **Critical Infrastructure:** Systems vital to a nation's security, economy, and public health, such as electricity, transportation, communication, and healthcare.
* **Cryptography:** The method of securing information by converting it into code language and bringing it back to its original form.
* **Cyber Attack:** An attempt made through digital means to damage a system or steal data.
* **Cyberbullying:** The act of intimidating, harassing, or insulting someone using digital platforms.
* **Cybercrime:** Any illegal activity conducted using a computer or network.
* **Cybersecurity:** The practice and technology of protecting computers, networks, and data from unauthorized access, damage, or theft.
# # # D
* **Dark Web:** A part of the internet that cannot be found by normal search engines and requires specialized software (Tor) to access. Illegal trades frequently occur here.
* **Data Breach:** An incident where secure or private information is unauthorizedly exposed or stolen.
* **Data Exfiltration:** The act of unauthorizedly removing or stealing data from a system.
* **Decryption:** The process of converting information from code language (Ciphertext) back into its original, readable form (Plaintext).
* **Defense-in-depth:** The concept of creating multiple layers of security so that if one security layer fails, another can still protect the system.
* **Denial of Service (DoS):** An attack that floods a website or service with excessive traffic, making it unavailable to legitimate users.
* **Digital Signature:** A mathematical technique used to validate the authenticity and integrity of a digital document.
* **Distributed Denial of Service (DDoS):** A large-scale attack carried out by sending traffic simultaneously to a single target from many infected computers (a botnet).
* **Domain:** A name that identifies a website on the internet (e.g., techpana.com).
# # # E
* **Eavesdropping:** The act of monitoring or recording others' private conversations or network traffic without their knowledge.
* **Encryption:** The process of converting information into a secret code so that unauthorized individuals cannot read it.
* **End-to-end encryption (E2EE):** Security implemented so that no one (including the internet service provider) except the sender and the recipient can read the messages.
* **Endpoint:** Any terminal device connected to a network, such as a laptop, mobile phone, or printer.
* **Endpoint Detection and Response (EDR):** Technology that continuously monitors suspicious activities on endpoint devices and provides a response if an attack occurs.
* **Ethical Hacking:** Legal hacking carried out with permission to discover security vulnerabilities and fix them.
* **Exploit:** A method or specific code used to launch an attack by taking advantage of a software or hardware vulnerability.
# # # F
* **Firewall:** A device or software that monitors and controls incoming and outgoing network traffic based on security rules. It acts as a gatekeeper.
* **Forensics:** The process of collecting, preserving, and analyzing evidence from digital devices to investigate cybercrimes.
# # # G
* **Gateway:** A point where two networks with different protocols connect. It serves as the entrance between the internet and an organization's internal network.
* **Geotagging:** The process of adding geographical location information (latitude and longitude) to media like photos or videos.
# # # H
* **Hacker:** A person skilled at gaining access to computer systems. This can be positive (to improve security) or negative (to steal).
* **Hacktivist:** A person who hacks for political or social purposes.
* **Hardware:** The physical parts of a computer system.
* **Hash Function:** A mathematical rule that converts data of any size into a unique code of fixed length. It is used to verify if data has been altered.
* **Honey pot:** A fake and intentionally weakened system set up to deceive hackers and study their attack styles.
* **HTTPS:** A protocol used for secure communication over the internet, which encrypts data.
# # # I
* **Identity Theft:** The act of stealing someone's personal information (such as citizenship number, password) to commit fraud in their name.
* **Incident:** Any negative activity that violates security policy or puts a system at risk.
* **Information Security (InfoSec):** The practice of ensuring the confidentiality, integrity, and availability of information.
* **Internet of Things (IoT):** A network of various physical devices connected to the internet, such as smart refrigerators, lights, or cameras.
* **Intrusion Detection System (IDS):** A system that monitors suspicious activities on a network and alerts security officers.
* **IP Address:** A unique number given to identify every device connected to the internet.
# # # J / K / L
* **Jailbreak:** The process of removing restrictions imposed by the manufacturer on a device to gain full control over the software. This is commonly used for iPhones.
* **Kernel:** The core part of an operating system that controls the relationship between hardware and software. It holds the highest privileges.
* **Keylogger:** Software that records what a user is typing on a keyboard, often used to steal passwords.
* **Least Privilege:** A security principle of granting a user only the minimum access and rights necessary to perform their job.
# # # M
* **Malware:** Short for Malicious Software. All bad software (viruses, worms, trojans) built with the intent to damage computer systems.
* **Man-in-the-middle Attack (MitM):** An attack where a third party secretly intercepts and potentially alters a conversation taking place between two parties.
* **Metadata:** Information about data (e.g., when a photo was taken, what camera was used).
* **Multi-factor Authentication (MFA):** A method of using additional means (such as an OTP sent to a mobile phone or biometrics) besides a password to verify identity.
# # # N / O / P
* **Network:** A group of interconnected computers or devices.
* **Operating System (OS):** The main software of a computer that helps run hardware and other software (e.g., Windows, macOS, Android, etc.).
* **Patch:** A small software update issued by a manufacturer to fix bugs or security vulnerabilities found in software.
* **Pe*******on Testing (Pen-Testing):** An authorized and planned cyber attack conducted by experts to test a system's security.
* **Phishing:** The process of deceiving a user by pretending to be a trustworthy person or organization via email or messages to steal their secret information (passwords, bank details).
* **Plaintext:** Information that can be read and understood normally, which has not been encrypted.
# # # R / S
* **Ransomware:** Malware that locks access by encrypting a user's files and demands money (ransom) to restore access.
* **Risk:** The potential damage that can be caused when a threat exploits a system vulnerability.
* **Rootkit:** A collection of software that gives an attacker hidden, full administrative access (Root access) to a system.
* **Sandbox:** An isolated and secure virtual environment built to run suspicious software without affecting the main system.
* **Social Engineering:** The art of psychologically manipulating people into giving up their secret information. It exploits human nature rather than technology.
* **Spam:** Unwanted or unnecessary commercial emails or messages sent in large quantities.
* **Spoofing:** The act of using a fake identity (email address or phone number) to appear as an authorized person or organization.
* **Spyware:** Software that monitors a user's activity and steals information to send to a hacker without the user's knowledge.
* **SQL Injection:** An attack that uses malicious code to gain unauthorized access to or alter data within a website's database.
# # # T / U / V
* **Threat:** Any potential condition or event that can cause damage to security.
* **Trojan Horse:** A program that looks like useful software but hides malicious code inside.
* **Two-factor Authentication (2FA):** A system that mandates two different methods (such as a password and a mobile code) for security.
* **Unauthorized Access:** Gaining access to a system, network, or data without permission.
* **URL (Uniform Resource Locator):** The complete address of any website or file on the internet.
* **Virtual Private Network (VPN):** A technology that creates a secure and encrypted network over the internet, hiding the user's IP address and location.
* **Virus:** Malicious code that copies itself from one file or program to

TechPana is a media firm that seeks to increase Nepalis' familiarity with technology while addressing a wide range of global tech-related issues.