30/04/2026
เร็วกว่าแสงก็ "ความมืด" นี่แหละ! นักฟิสิกส์ตรวจพบ "วังวนความมืดในคลื่นแสง" ที่วิ่งเร็วกว่าแสงได้จริงๆ… เวลาเรามองดูแม่น้ำที่ไหลเชี่ยว เรามักจะเห็นจุดศูนย์กลางของน้ำวนเล็กๆ ที่ดูเหมือนสามารถเคลื่อนที่ตัดผ่านกระแสน้ำไปได้เร็วกว่าความเร็วของผิวน้ำที่กำลังไหลอยู่เสียอีก ปรากฏการณ์ลักษณะคล้ายกันนี้เกิดขึ้นกับคลื่นแสงเช่นกัน และล่าสุดในเดือนเมษายน ปี 2026 ทีมนักฟิสิกส์นำโดย อิดอ คามิเนอร์ (Ido Kaminer) จาก สถาบันเทคโนโลยีเทคเนียน-อิสราเอล (Technion-Israel Institute of Technology) ได้สังเกตเห็นปรากฏการณ์นี้ในห้องปฏิบัติการได้สำเร็จเป็นครั้งแรก!
โดยพบว่าจุดที่เป็น "ความมืด" กึ่งกลางคลื่นแสงเหล่านี้สามารถเคลื่อนที่เร็วกว่าความเร็วแสงได้! สิ่งที่พวกเขาค้นพบนั้นไม่ได้เป็นการทำลายทฤษฎีสัมพัทธภาพที่ระบุว่าไม่มีสิ่งใดเร็วกว่าแสง เพราะความมืดนี้ไม่ใช่สสารลึกลับ แต่เป็นเพียงจุดที่คลื่นแสงเกิดการบิดเกลียวและหักล้างกันเองจนมืดสนิท
หรือที่ในทางฟิสิกส์เรียกว่า ภาวะเอกฐานทางเฟส (phase singularity) ซึ่งอยู่ในรูปแบบของ วังวนแสง (optical vortex) จุดมืดเหล่านี้สามารถแฉลบตัวด้วยความเร็วทะลุขีดจำกัดได้เนื่องจากพวกมันไม่มีมวล ไม่มีพลังงาน และไม่ได้นำพาข้อมูล (information) ใดๆ ไปด้วย
ความเร็วดังกล่าวจึงเป็นเพียงผลลัพธ์ทางเรขาคณิตของการเปลี่ยนรูปของคลื่น คล้ายกับการที่เราสังเกตจุดตัดของใบกรรไกรที่วิ่งปรู้ดไปถึงปลายกรรไกรได้เร็วกว่าความเร็วของมือเราที่กำลังบีบด้าม แนวคิดเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่ถูกทำนายไว้ตั้งแต่ช่วงทศวรรษที่ 1970 แล้ว เพื่อต่อยอดความเข้าใจเรื่องพฤติกรรมของคลื่น
แต่มันไม่เคยถูกตรวจวัดได้จริงมาก่อน เพราะเหตุการณ์นี้มีขนาดเล็กและเกิดขึ้นไวในระดับเสี้ยวของเสี้ยววินาที
ทีมวิจัยจึงแก้ปัญหาโดยการใช้ กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องผ่านความเร็วสูงพิเศษ (ultrafast transmission electron microscope) ยิงเลเซอร์เข้าไปในวัสดุ 2 มิติที่ชื่อว่า โบรอนไนไตรด์หกเหลี่ยม (hexagonal boron nitride) เพื่อสร้าง โฟนอนโพลาริตอน (phonon polaritons) ซึ่งเป็นลูกผสมระหว่างแสงและการสั่นสะเทือนของอะตอมที่เคลื่อนที่ช้ากว่าแสงปกติมาก และการชะลอความเร็วนี้ก็ได้ทำให้เกิดรูปแบบการแทรกสอดที่ซับซ้อนจนนักวิจัยสามารถติดตามการเคลื่อนที่ของวังวนแสงได้ในที่สุด
จากการบันทึกภาพเหตุการณ์ด้วยความละเอียดระดับ 3 เฟมโตวินาที (3 quadrillionths of a second) พวกเขาพบว่าก่อนที่วังวนแสงที่มีประจุตรงข้ามกันสองอันจะวิ่งเข้าชนและหักล้างกันเอง พวกมันจะเร่งความเร็วเข้าหากันจนมีความเร็วเฉลี่ยทะลุไปถึงประมาณ 1.04 เท่าของความเร็วแสง!
ดังนั้นเราจึงหมดสิทธิ์ที่จะนำช่องว่างของความมืดนี้มาประยุกต์ใช้เพื่อส่งสัญญาณโทรคมนาคมหรืออินเทอร์เน็ตที่เร็วกว่าแสง เพราะมันไม่สามารถบรรจุข้อมูลอะไรลงไปได้เลย
แต่การค้นพบที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Nature นี้ ถือเป็นความสำเร็จครั้งใหญ่ที่ปูทางไปสู่การพัฒนาเทคนิคใหม่ๆ ในการใช้กล้องจุลทรรศน์เพื่อศึกษากระบวนการทางฟิสิกส์ เคมี และชีววิทยาที่รวดเร็วและซ่อนเร้นอยู่ในระดับนาโนสเกลได้อย่างทะลุปรุโปร่งยิ่งขึ้นในอนาคตแทน
[แหล่งอ้างอิง]
[1] Bucher, T., Gorlach, A., Niedermayr, A., Yan, Q., Nahari, H., Wang, K., Ruimy, R., Adiv, Y., Yannai, M., Abudi, T. L., Janzen, E., Spaegele, C., Roques-Carmes, C., Edgar, J. H., Koppens, F. H. L., Vanacore, G. M., Sheinfux, H. H., Tsesses, S., & Kaminer, I. "Superluminal Correlations in Ensembles of Optical Phase Singularities." Nature, 2024.
[2] Starr, M. "Physicists Found Something That Can Move Faster Than Light: The Darkness Inside It." ScienceAlert, April 2026.
#ฟิสิกส์ #วิทยาศาสตร์ #ความเร็วแสง #ควอนตัม #เทคโนโลยี #อวกาศและจักรวาล #สาระน่ารู้ #การทดลอง #ข่าววิทยาศาสตร์ #ความรู้รอบตัว