22/12/2018
ANH CHÀNG BÁN HOT DOG 30$ LÀ ANH HÙNG TƯ BẢN
(Trans: Bài báo này được viết sau khi có tin một người bán hot dog với giá 30$ ở New York bị sa thải vì lý do “chặt chém”. Đây là một trong những bài bình luận kinh tế mình thấy hay nhất, và cũng là một trong những bài có tính mỉa mai và châm biếm sắc sảo nhất)
Tôi bị sốc bởi một chi tiết trong câu chuyện về anh chàng bán hot dog với giá 30 đô cho khách du lịch gần Trung tâm Thương mại Thế giới – sốc rằng anh ta đã bị sa thải. Ai biết được rằng một anh chàng bán hot dog dạo lại có thể bị “sa thải” cơ chứ?
Và về chi tiết còn lại – bán một chiếc hot dog với cái giá “lớn hơn giá trị thực của nó”, thì có làm sao? Apple kiếm được lợi nhuận cực khủng cho mỗi thiết bị mà hãng bán ra, nhưng có ai nghĩ rằng Apple đang “chặt chém” đâu? Hơn nữa, một chiếc hot dog đảm bảo sẽ không vỡ tan vỡ nát nếu tôi đánh rơi nó xuống vỉa hè, và tôi chẳng bao giờ phải khởi động lại chiếc xúc xích kẹp giữa cả. Không chiếc hot dog nào bị đánh giá là lỗi thời chỉ vì sự xuất hiện của một mẫu mới có phần lát bánh mỏng hơn.
Anh chàng bán hot dog Ahmed Mohammed – hãy gọi anh ta là Anh hùng Hot dog cho chính xác – chỉ đơn giản là thực hiện quyền được bán hàng trên thị trường với bất cứ cái giá nào anh ta có thể bán. Sao lại đày đọa anh ta chỉ vì anh ta tận dụng sự thật rằng một số người rất ngu ngốc? Tận dụng sự ngu ngốc là một yếu tố quan trọng trong guồng máy kinh tế của chúng ta. Nếu không tận dụng sự ngu ngốc, làm sao các hãng thời trang may đo cao cấp có thể bán một vài thước vải lóng lánh với giá 200 đô-la? Nếu không tận dụng sự ngu ngốc, làm sao Công ty Xổ số Bang New York lãi được 3 tỷ đô mỗi năm? Nếu không tận dụng sự ngu ngốc, làm sao công ty Franklin Mint (Trans: chuyên bán đồ lưu niệm) có thể bán được hàng triệu bản sao nhựa của chiếc vòng cổ ngọc trai của Jackie Onassis? Nếu sự ngu ngốc một hôm biến mất khỏi hệ thống, nền kinh tế của chúng ta sẽ co lại chỉ bằng kích cỡ của Bangladesh.
Tất cả những người ngu ngốc này chính xác là những “nạn nhân” của Anh hùng Hot dog – những khách hàng sẵn lòng trả giá. Không ai ép buộc ai ở đây cả, và cũng chẳng ai lừa dối ai. Điều mẹ bạn nhắc nhở mỗi khi bạn bị dụ làm điều gì đó ngu ngốc vẫn được áp dụng ở đây: “Có ai dí súng vào đầu con không?” Trong trường hợp tệ nhất, ừ thì Anh hùng Hot dog cũng mắc lỗi là không niêm yết giá dịch vụ trước, nhưng nếu luật đó được siết chặt hoàn toàn thì trong tòa sẽ đông nghịt những chủ nhà hàng không ghi giá cocktail của họ lên menu.
Một dịch vụ tốt không có giá cố định – giá của nó có thể thay đối chóng mặt phụ thuộc vào hoàn cảnh. Đó là lý do vì sao Uber tính 10 đô cho một cuốc taxi, nhưng đẩy giá cao hơn khi thời gian là 11h30 vào đêm Giao Thừa. Những người than phiền Uber “chặt chém” không hiểu rằng lựa chọn bỏ tiền ra sử dụng dịch vụ với giá thị trường còn hơn là chẳng có lựa chọn ấy ngay từ đầu bởi vì dịch vụ đơn giản là không có. Không ai muốn trèo khỏi giường và chở bạn đi bất cứ đâu trong đêm Giao Thừa đông nghẹt người chỉ với 10 đô.
Liệu một cái hot dog có đáng giá 30 đô không? Cái gì cũng “đáng giá” miễn là có người sẵn sàng trả tiền cho nó. Bất kì ai không thích giá mà Anh hùng Hot dog đưa ra đều có thể nói “Biến khỏi đây” và trả 3 đô – hoặc trả lại cái hot dog và bỏ đi. Việc đấy hẳn sẽ dễ dàng hơn là điền vào đơn phàn nàn chứ? Nếu bạn đã điền vào đơn phàn nàn thật, đáng lẽ nó nên được gửi về chính địa chỉ nhà của bạn: “Bản thân này, chúng ta cần nói chuyện về những gì làm nên một cái giá hợp lý cho một chiếc hot dog”.
Xin lỗi nhé, các du khách, nếu các bạn cảm thấy mình bị “chặt chém”. Cùng xem bạn đã nhận được gì sau khi trả 30 đô-la nào. Bạn có a) một món đồ ăn vặt ngon lành; b) đủ lượng lợi khuẩn để kháng bạn khỏi bất cứ loại bệnh nào; c) một bằng chứng rõ ràng về chủ nghĩa tư bản Hoa Kỳ để đem theo về Düsseldorf hay Lyon; d) một bài học bổ ích rằng bất cứ giây phút nào cũng có một đứa ngốc được sinh ra – chẳng hạn như cái phút được ghi trên giấy khai sinh của bạn vậy.
(Trans: Bonus thêm một bài trong mục Góc nhìn của VnExpress, nói về bài báo này và liên hệ thực tế với tình trạng chặt chém ở Việt Nam: https://vnexpress.net/…/goc-n…/anh-hung-hot-dog-3224324.html )
----------------------
Bài đăng trong group Bad Peaches - Đào Viên: https://www.facebook.com/…/badp…/permalink/2051066274973791/
